Hoofdstuk 9. Ruimte en omgeving

Les 9.4 Een besluit helder uitleggen

Kennisclip 2:03 GovGPT - Ruimte en Omgeving
Wat je in deze les laat zien

Je legt een omgevingsbesluit uit aan omwonenden, in begrijpelijke taal en juist.

De video laadt pas als je op afspelen klikt. YouTube draait dan in de privacyvriendelijke modus.

Lees het transcript

Hoi! Fijn dat je er weer bent. Na een omgevingsbesluit willen omwonenden weten wat er gaat gebeuren, en wat zij kunnen doen. AI schrijft snel een heldere brief, maar of hij juridisch klopt, controleer je zelf. In deze les leg je een omgevingsbesluit uit aan omwonenden, begrijpelijk en juist.

Uit experimenten blijkt dat vooral uitleg het vertrouwen in een overheidsbesluit vergroot. Een herhaling in China vond hetzelfde. Laat GovGPT daarom een brief schrijven in begrijpelijke taal, en laat het opzoeken hoe inwoners kunnen reageren. Lees de termijnen en artikelen daarna zelf na in de Awb. Jij staat voor wat omwonenden lezen. AI helpt, jij beslist.

Laten we het proberen in GovGPT, met GovGPT Ruimte en Omgeving. Ik geef een verzonnen besluit over een woontoren aan de Stationsweg, en vraag om een brief aan omwonenden in taalniveau B1. GovGPT zoekt op hoe zij kunnen reageren. GovGPT schrijft een korte brief, en legt uit dat bezwaar niet kan, maar beroep bij de rechtbank wel. Onder de brief staan de bronnen, met artikelen uit de Awb en pagina's van IPLO. Dan vraag ik wie in beroep mag, binnen welke termijn, en bij wie. Binnen zes weken, bij de rechtbank, en meestal alleen als je eerder een zienswijze gaf.

Dit werkte goed, want de brief is begrijpelijk, en de termijnen en artikelen klopten met de Awb. Eén controlepunt. GovGPT schrijft rechtbank, sector bestuursrecht. Die sectoren bestaan niet meer. Neem de rechtbank over uit de officiële bekendmaking. Lees de brief daarna nog één keer naast het besluit, zodat de betekenis gelijk blijft.

Nu ben jij aan de beurt. Neem een besluit uit je werk, of het voorbeeld bij de opdracht. Laat GovGPT een brief in begrijpelijke taal schrijven, en zoeken hoe inwoners kunnen reageren. Check daarna de termijnen en de bronnen zelf, via de opdracht onder deze video. Veel succes, en tot in de volgende les!

Probeer het in GovGPT

  1. Open GovGPT, kies GovGPT - Ruimte en Omgeving en zet webzoeken aan. Plak een besluit zonder namen, of gebruik het voorbeeld hieronder (verzonnen).

Voorbeeld om te plakken:

Leg dit verzonnen besluit in taalniveau B1 uit aan omwonenden, zonder dat de juridische betekenis verandert, en zoek op internet hoe de aanvrager bezwaar kan maken. Noem de bronnen met link. Geen tabel. "Het college weigert de omgevingsvergunning voor een dakterras op de Kastanjelaan 9 in Heidevoort, omdat het dakterras in strijd is met artikel 22.40 van het omgevingsplan."

  1. Lees de uitleg zin voor zin naast het besluit. Is de betekenis gelijk gebleven?
  2. Check bezwaar of beroep zelf in de Awb. Na de uitgebreide procedure (afdeling 3.4) is er geen bezwaar, maar wel beroep bij de rechtbank (artikel 7:1 lid 1 onder d).
  3. Neem de rechtbank en de datums altijd over uit de officiële bekendmaking.

Tip. In de test noemde GovGPT voor dit voorbeeld bezwaar binnen zes weken, met de eisen voor een bezwaarschrift uit artikel 6:5 Awb. Dat klopt voor een gewoon besluit. In de les schreef GovGPT "rechtbank, sector bestuursrecht". Die sectoren bestaan niet meer.

Waar doe je deze opdracht?

In GovGPT via je organisatie

Werkt je organisatie met GovGPT? Log in via de link die je van je organisatie hebt gekregen en kies GovGPT - Ruimte en Omgeving. Weet je de link niet, vraag het dan aan je leidinggevende of de servicedesk.

GovGPT voor je organisatie

Nog geen GovGPT? Je organisatie kan GovGPT afnemen, met de privacyafspraken die daarbij horen. Gebruik voor deze opdracht geen gegevens van inwoners buiten die afspraken.

Geen GovGPT?

Dan kun je de opdracht doen in de AI-omgeving die je organisatie heeft toegestaan. We kunnen niet garanderen dat het daar net zo goed werkt als in GovGPT. Je mist bijvoorbeeld de rollen voor overheidswerk en het vaste blok met verificatiestappen onder elk antwoord. Gebruik geen consumententool voor je werk, dat sluit aan bij het overheidsbrede standpunt over generatieve AI.

Checkvragen

1. Een omgevingsbesluit is voorbereid met de uniforme openbare voorbereidingsprocedure (afdeling 3.4 Awb). Hoe kunnen omwonenden reageren?
2. De beroepstermijn is zes weken. Wanneer begint die?
3. Wie kan meestal in beroep tegen zo'n besluit?
4. GovGPT schrijft in de brief "rechtbank, sector bestuursrecht". Wat doe je?
5. Waarom is een heldere uitleg van een besluit volgens onderzoek belangrijk?

Reflectie

Je antwoord blijft alleen in deze browser. Voor je certificaat telt een antwoord van minstens 20 tekens. Zo bewaar je je voortgang.

Bronnen bij deze les

  • Grimmelikhuijsen, S. (2023). Explaining why the computer says no: Algorithmic transparency affects the perceived trustworthiness of automated decision-making. Public Administration Review, 83(2), 241–262. https://doi.org/10.1111/puar.13483 (opent in een nieuw tabblad)
    In twee experimentele scenario's (een geweigerde visumaanvraag en een vermoeden van uitkeringsfraude) verhoogde vooral uitlegbaarheid het vertrouwen in een overheidsbesluit, meer dan alleen inzage in het algoritme, en dat vertrouwen sloeg deels over op de ambtenaar die besloot. Een begrijpelijke uitleg aan omwonenden is dus geen extraatje, maar bepaalt mee of zij het besluit vertrouwen.
  • Fang, X., Zhou, H., & Chen, S. (2025). A replication of "Explaining why the computer says no: Algorithmic transparency affects the perceived trustworthiness of automated decision-making". Public Administration, 103(4), 1232–1252. https://doi.org/10.1111/padm.70015 (opent in een nieuw tabblad)
    Deze herhaling in China bevestigt dat uitlegbaarheid het vertrouwen in overheidsbesluiten vergroot, met een groter effect als de ambtenaar veel beslisruimte heeft. Dat maakt de bevinding van Grimmelikhuijsen sterker en past bij omgevingsbesluiten, waar vaak sprake is van afwegingsruimte.

In de bronnenclip Bronnen bij hoofdstuk 9 licht Pascal toe waar de lessen van dit hoofdstuk op steunen.

Je voortgang blijft alleen in deze browser.