GovGPT Academy

Hoofdstuk 8. Sociaal domein

Les 8.5 Grenzen in het sociaal domein

Kennisclip 2:09 GovGPT - Sociaal Domein
Wat je in deze les laat zien

Je legt uit waarom AI niet beslist over een aanvraag, en waarom AI bij toegang tot uitkeringen en voorzieningen hoog risico is, met een recht op uitleg voor de inwoner. Je gaat zorgvuldig om met bijzondere persoonsgegevens.

De video laadt pas als je op afspelen klikt. YouTube draait dan in de privacyvriendelijke modus.

Lees het transcript

Hoi! Fijn dat je er weer bent. In het sociaal domein gaan besluiten over geld, zorg en bestaanszekerheid. AI kan helpen bij het werk eromheen, maar beslist niet over een aanvraag. In deze les leer je waar de grenzen liggen, en ga je zorgvuldig om met gevoelige gegevens.

In 2020 verklaarde de rechtbank de wet achter SyRI onverbindend, wegens strijd met het recht op privéleven. En bij de kinderopvangtoeslag sprak een Kamercommissie van ongekend onrecht. AI die mee bepaalt wie een uitkering of voorziening krijgt, is volgens de AI-verordening hoog risico. De inwoner heeft dan recht op uitleg over de rol van AI in het besluit. Een mens beslist, en kan dat uitleggen. AI helpt, jij beslist.

Laten we het proberen in GovGPT, met GovGPT Sociaal Domein. Een collega wil GovGPT laten adviseren over een aanvraag bijzondere bijstand van een verzonnen inwoner van Heidevoort. Ik vraag of dat mag. GovGPT zegt dat zo'n advies volgens de AI-verordening meestal hoog risico is, met echt menselijk toezicht. De inwoner mag weten dat AI wordt gebruikt, en heeft recht op uitleg over de rol ervan. Dan vraag ik of ik het medische advies uit het dossier in GovGPT mag plakken. Niet zomaar, zegt GovGPT. Het zijn bijzondere persoonsgegevens, en dat moet de gemeente eerst goed regelen.

Dit werkte goed, want GovGPT trok de grens bij het besluit, en was zorgvuldig met gezondheidsgegevens. Eén controlepunt. GovGPT zegt dat deze regels gelden vanaf 2 augustus 2026. Die datum is in 2026 uitgesteld naar 2 december 2027. Check zulke datums dus zelf, en vraag bij twijfel je privacy officer of jurist.

Nu ben jij aan de beurt. Neem een vraag uit je werk over AI en een aanvraag, of het voorbeeld bij de opdracht. Vraag GovGPT welke regels gelden, met de artikelen erbij. Check daarna zelf de bron en de datum, via de opdracht onder deze video. Veel succes, en tot in de volgende les!

Probeer het in GovGPT

  1. Open GovGPT en kies GovGPT - Sociaal Domein. Stel een vraag uit je werk over AI en een aanvraag, of gebruik het voorbeeld hieronder.

Voorbeeld om te plakken:

Mag de gemeente Heidevoort met AI een risicoscore voor bijstandsfraude maken voor alle inwoners met een uitkering? Noem de regels die hierbij spelen. Houd het kort. Geen tabel.

  1. Check elk genoemd artikel zelf, in de AVG, de Awb en de AI-verordening.
  2. Check ook de datums. De regels voor hoog risico uit bijlage III gelden door de digitale omnibus vanaf 2 december 2027, niet vanaf 2 augustus 2026.
  3. Vraag bij twijfel je privacy officer, FG of jurist.

Tip. In de test noemde GovGPT de AVG, de Awb, gelijke behandeling en de AI-verordening, maar niet de SyRI-uitspraak uit 2020, terwijl de rechtbank juist zo'n systeem onverbindend verklaarde. Vraag zelf door naar wat al eerder misging.

Waar doe je deze opdracht?

In GovGPT via je organisatie

Werkt je organisatie met GovGPT? Log in via de link die je van je organisatie hebt gekregen en kies GovGPT - Sociaal Domein. Weet je de link niet, vraag het dan aan je leidinggevende of de servicedesk.

GovGPT voor je organisatie

Nog geen GovGPT? Je organisatie kan GovGPT afnemen, met de privacyafspraken die daarbij horen. Gebruik voor deze opdracht geen gegevens van inwoners buiten die afspraken.

GovGPT voor je organisatie (opent in een nieuw tabblad)

Geen GovGPT?

Dan kun je de opdracht doen in de AI-omgeving die je organisatie heeft toegestaan. We kunnen niet garanderen dat het daar net zo goed werkt als in GovGPT. Je mist bijvoorbeeld de rollen voor overheidswerk en het vaste blok met verificatiestappen onder elk antwoord. Gebruik geen consumententool voor je werk, dat sluit aan bij het overheidsbrede standpunt over generatieve AI.

Checkvragen

1. Wat oordeelde de rechtbank Den Haag in 2020 over SyRI?
2. AI bepaalt mee wie een uitkering of voorziening krijgt. Wat is dat volgens de AI-verordening?
3. Welk recht heeft de inwoner als AI een rol speelt in het besluit over een uitkering of voorziening?
4. Een collega wil het medische advies uit een dossier in GovGPT plakken. Mag dat zomaar?
5. GovGPT zegt dat de regels voor hoog risico uit bijlage III gelden vanaf 2 augustus 2026. Wat klopt?

Reflectie

Je antwoord blijft alleen in deze browser. Voor je certificaat telt een antwoord van minstens 20 tekens. Zo bewaar je je voortgang.

Bronnen bij deze les

  • Rechtbank Den Haag. (2020, 5 februari). Uitspraak in de zaak over het Systeem Risico Indicatie (SyRI) (ECLI:NL:RBDHA:2020:865, zaaknummer C-09-550982-HA ZA 18-388). https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:RBDHA:2020:865 (opent in een nieuw tabblad)
    De rechtbank verklaarde de wettelijke basis voor SyRI, een systeem dat gegevens koppelde om fraude met uitkeringen, toeslagen en belastingen op te sporen, onverbindend wegens strijd met artikel 8 EVRM, het recht op respect voor het privéleven. Het is het Nederlandse voorbeeld bij uitstek van waarom risicoselectie in het sociaal domein streng begrensd is en waarom transparantie over gebruikte gegevens telt.
  • van Bekkum, M., & Zuiderveen Borgesius, F. (2021). Digital welfare fraud detection and the Dutch SyRI judgment. European Journal of Social Security, 23(4), 323–340. https://doi.org/10.1177/13882627211031257 (opent in een nieuw tabblad)
    De auteurs analyseren de SyRI-uitspraak en concluderen dat de directe gevolgen beperkt zijn, maar dat de uitspraak beleidsmakers eraan herinnert dat fraudeopsporing de beginselen van gegevensbescherming moet respecteren en transparant moet zijn. Dat helpt om in de clip uit te leggen wat de uitspraak wel en niet zegt over AI in het sociaal domein.
  • Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag. (2020). Ongekend onrecht (Kamerstukken II 2020/21, 35 510, nr. 2). Tweede Kamer der Staten-Generaal. https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-35510-2.html (opent in een nieuw tabblad)
    De commissie constateert dat bij de uitvoering van de kinderopvangtoeslag grondbeginselen van de rechtsstaat zijn geschonden en dat vele ouders slachtoffer werden van een harde fraudeaanpak, waarbij getuigen de menselijke maat als belangrijke les noemen. Het gebruik van risicoprofielen met nationaliteit viel buiten deze ondervraging (dat onderzocht de Autoriteit Persoonsgegevens), dus in de clip gebruiken we dit verslag voor de les over menselijke maat en niet voor het algoritme zelf.

In de bronnenclip Bronnen bij hoofdstuk 8 licht Pascal toe waar de lessen van dit hoofdstuk op steunen.

Je voortgang blijft alleen in deze browser.