Hoofdstuk 5. Schrijven en contact met inwoners
Les 5.5 Toegankelijk en meertalig
Je maakt een tekst toegankelijker of vertaalt hem, en laat een mens de betekenis controleren.
De video laadt pas als je op afspelen klikt. YouTube draait dan in de privacyvriendelijke modus.
Lees het transcript
Hoi! Fijn dat je er weer bent. Niet iedere inwoner leest makkelijk Nederlands. Een toegankelijke tekst of een vertaling helpt. AI maakt dat snel, maar de betekenis moet kloppen. In deze les maak je een tekst toegankelijker of vertaal je hem, en laat je een mens de betekenis controleren.
Taalmodellen kunnen informatie in eenvoudige taal ontsluiten, onder meer voor anderstaligen. Dat roept ook ethische vragen op. Onderzoek naar machinevertaling in de zorg en het recht laat zien dat vertaalfouten daar ernstige gevolgen kunnen hebben. Daarom laat je een vertaling voor inwoners altijd controleren door een moedertaalspreker. Let vooral op lokale woorden, zoals milieustraat of digitaal loket. Die hebben vaak geen vaste vertaling. Jij bepaalt wat er naar inwoners gaat. AI helpt, jij beslist.
Laten we het proberen in GovGPT, met GovGPT Communicatie. Ik vraag GovGPT een korte tekst over de afvalpas in het verzonnen Heidevoort op B1 te zetten, en daarna in het Pools. GovGPT maakt twee korte zinnen op B1, en een Poolse versie. Het zet er zelf bij wat een moedertaalspreker moet controleren, zoals het woord voor milieustraat. Dan vraag ik welke woorden lastig zijn om goed te vertalen. GovGPT noemt onder meer milieustraat, afvalpas en digitaal loket, en adviseert de lokale namen te gebruiken.
Dit werkte goed, want GovGPT was eerlijk over de grenzen van zijn vertaling. Eén controlepunt. Ik kan het Pools zelf niet controleren. Deze vertaling is dus nog niet gecheckt, en gaat niet zo naar inwoners. Vraag een collega of tolk die de taal spreekt om de betekenis te controleren.
Nu ben jij aan de beurt. Neem een korte tekst voor inwoners, of het voorbeeld bij de opdracht. Vraag GovGPT om B1 en een vertaling, met wat een moedertaalspreker moet controleren. Laat de vertaling controleren door een mens, via de opdracht onder deze video. Veel succes, en tot in de volgende les!
Probeer het in GovGPT
- Open GovGPT en kies GovGPT - Communicatie. Plak een korte tekst voor inwoners en vraag om B1, een vertaling en wat een moedertaalspreker moet controleren. Of gebruik het voorbeeld hieronder (verzonnen).
Voorbeeld om te plakken:
Maak deze zin van de verzonnen gemeente Heidevoort toegankelijker, op B1, en vertaal hem daarna naar het Arabisch. Zet erbij wat een moedertaalspreker moet controleren. Geen tabel. "Bewoners worden verzocht grofvuil uitsluitend aan te bieden na voorafgaande aanmelding via het digitale loket."
- Vraag welke woorden lastig zijn om goed te vertalen, zoals lokale namen.
- Laat de vertaling controleren door een collega of tolk die de taal spreekt.
- Publiceer of verstuur de vertaling pas na die controle.
Tip. In de test met het voorbeeld maakte GovGPT drie korte B1-zinnen en een Arabische versie, met een controlelijst (grofvuil, buiten zetten, digitaal loket, welke Arabische variant). Eén punt in die lijst was zelf rommelig ("nederlands grofvuil"). Ook de controlelijst lees je dus kritisch. De vertaling is niet gecontroleerd, gebruik hem niet zonder moedertaalspreker.
Waar doe je deze opdracht?
In GovGPT via je organisatie
Werkt je organisatie met GovGPT? Log in via de link die je van je organisatie hebt gekregen en kies GovGPT - Communicatie. Weet je de link niet, vraag het dan aan je leidinggevende of de servicedesk.
GovGPT voor je organisatie
Nog geen GovGPT? Je organisatie kan GovGPT afnemen, met de privacyafspraken die daarbij horen. Gebruik voor deze opdracht geen gegevens van inwoners buiten die afspraken.
Geen GovGPT?
Dan kun je de opdracht doen in de AI-omgeving die je organisatie heeft toegestaan. We kunnen niet garanderen dat het daar net zo goed werkt als in GovGPT. Je mist bijvoorbeeld de rollen voor overheidswerk en het vaste blok met verificatiestappen onder elk antwoord. Gebruik geen consumententool voor je werk, dat sluit aan bij het overheidsbrede standpunt over generatieve AI.
Checkvragen
Reflectie
Je antwoord blijft alleen in deze browser. Voor je certificaat telt een antwoord van minstens 20 tekens. Zo bewaar je je voortgang.
Bronnen bij deze les
- Vieira, L. N., O'Hagan, M., & O'Sullivan, C. (2021). Understanding the societal impacts of machine translation: A critical review of the literature on medical and legal use cases. Information, Communication & Society, 24(11), 1515–1532. https://doi.org/10.1080/1369118X.2020.1776370 (opent in een nieuw tabblad)Deze literatuurstudie naar machinevertaling in de zorg en het recht laat zien dat vertaalfouten in situaties met hoge belangen ernstige gevolgen kunnen hebben en sociale ongelijkheid kunnen vergroten. Daarom laat je een vertaalde brief of uitleg voor inwoners altijd door een mens op betekenis controleren.
- Freyer, N., Kempt, H., & Klöser, L. (2024). Easy-read and large language models: On the ethical dimensions of LLM-based text simplification. Ethics and Information Technology, 26(3), Artikel 50. https://doi.org/10.1007/s10676-024-09792-4 (opent in een nieuw tabblad)De auteurs betogen dat taalmodellen informatie in eenvoudige taal kunnen ontsluiten voor onder meer anderstaligen en mensen met een verstandelijke beperking, en bespreken de ethische vragen die daarbij horen. Dat past bij een overheid die toegankelijk wil zijn voor iedere inwoner, zonder de zorgplicht voor juiste informatie los te laten.
In de bronnenclip Bronnen bij hoofdstuk 5 licht Pascal toe waar de lessen van dit hoofdstuk op steunen.