Hoofdstuk 5. Schrijven en contact met inwoners
Les 5.1 Helder schrijven op B1
Je herschrijft een brief naar taalniveau B1 en controleert dat de inhoud juridisch gelijk blijft.
De video laadt pas als je op afspelen klikt. YouTube draait dan in de privacyvriendelijke modus.
Lees het transcript
Hoi! Fijn dat je er weer bent. Veel inwoners vinden brieven van de overheid moeilijk. Taalniveau B1 maakt ze voor meer mensen begrijpelijk. AI kan daarbij helpen, als jij de inhoud bewaakt. In deze les herschrijf je een brief naar B1, en controleer je dat de inhoud juridisch gelijk blijft.
Onderzoekers lieten ChatGPT moeilijke Nederlandse overheidsbrieven vereenvoudigen. Lezers begrepen de nieuwe brieven duidelijk beter. Maar ze waarschuwen dat een score voor leesbaarheid niet genoeg is. Iemand moet de inhoud nakijken. Ander onderzoek zag dat AI anders vereenvoudigt dan ervaren docenten. Zie het dus als een eerste opzet. Let vooral op termijnen, gevolgen en verwijzingen naar de wet. Die mogen niet veranderen. Jij verstuurt de brief, dus jij controleert. AI helpt, jij beslist.
Laten we het proberen in GovGPT, met GovGPT Communicatie. Ik plak een moeilijke brief uit het verzonnen Heidevoort, over een onvolledige aanvraag voor kwijtschelding, en vraag om B1. GovGPT schrijft korte zinnen. De termijn van twee weken en het gevolg blijven staan. Dan vraag ik GovGPT de nieuwe versie te vergelijken met het origineel. GovGPT ziet zelf dat de verwijzing naar het artikel uit de Awb is weggevallen, en raadt aan die te houden. Verder bleef de inhoud gelijk, zegt GovGPT. Dat check ik zelf, zin voor zin.
Dit werkte goed, want de brief werd veel leesbaarder, en GovGPT vond zijn eigen weglating terug. Eén controlepunt. Een vergelijking door AI vervangt jouw eigen controle niet. Leg het origineel en de nieuwe versie naast elkaar. Laat een lastige brief ook nakijken door een collega van Juridische Zaken.
Nu ben jij aan de beurt. Neem een moeilijke brief uit je werk, of het voorbeeld bij de opdracht. Vraag GovGPT om B1, en daarna om een vergelijking met het origineel. Controleer zelf de termijnen en gevolgen, via de opdracht onder deze video. Veel succes, en tot in de volgende les!
Probeer het in GovGPT
- Open GovGPT en kies GovGPT - Communicatie. Plak een zin of alinea uit een brief van je organisatie en vraag om B1, met dezelfde juridische inhoud. Of gebruik het voorbeeld hieronder (verzonnen).
Voorbeeld om te plakken:
Herschrijf deze zin uit een brief van de verzonnen gemeente Heidevoort naar taalniveau B1. De juridische inhoud moet gelijk blijven. Geen tabel. "Wij verzoeken u het verschuldigde bedrag van de aanslag gemeentelijke belastingen binnen veertien dagen na dagtekening van deze aanmaning te voldoen. Indien betaling uitblijft, kan een dwangbevel worden uitgevaardigd, waarvan de kosten voor uw rekening komen."
- Leg de nieuwe tekst naast het origineel. Staan termijn, gevolg en kosten er nog in?
- Vraag GovGPT wat er inhoudelijk is weggevallen of veranderd.
- Laat een collega van de vakafdeling meelezen voordat de tekst naar inwoners gaat.
Tip. In de test met het voorbeeld maakte GovGPT twee korte zinnen ("Betaal het bedrag ... binnen 14 dagen", "Dan kunnen wij een dwangbevel sturen. De kosten daarvan moet u betalen."). Termijn, dwangbevel en kosten bleven staan. Check zelf of "na de datum van deze aanmaning" hetzelfde is als "na dagtekening".
Waar doe je deze opdracht?
In GovGPT via je organisatie
Werkt je organisatie met GovGPT? Log in via de link die je van je organisatie hebt gekregen en kies GovGPT - Communicatie. Weet je de link niet, vraag het dan aan je leidinggevende of de servicedesk.
GovGPT voor je organisatie
Nog geen GovGPT? Je organisatie kan GovGPT afnemen, met de privacyafspraken die daarbij horen. Gebruik voor deze opdracht geen gegevens van inwoners buiten die afspraken.
Geen GovGPT?
Dan kun je de opdracht doen in de AI-omgeving die je organisatie heeft toegestaan. We kunnen niet garanderen dat het daar net zo goed werkt als in GovGPT. Je mist bijvoorbeeld de rollen voor overheidswerk en het vaste blok met verificatiestappen onder elk antwoord. Gebruik geen consumententool voor je werk, dat sluit aan bij het overheidsbrede standpunt over generatieve AI.
Checkvragen
Reflectie
Je antwoord blijft alleen in deze browser. Voor je certificaat telt een antwoord van minstens 20 tekens. Zo bewaar je je voortgang.
Bronnen bij deze les
- Beks van Raaij, N., Kolkman, D., & Podoynitsyna, K. (2024). Clearer governmental communication: Text simplification with ChatGPT evaluated by quantitative and qualitative research. In G. M. Di Nunzio, F. Vezzani, L. Ermakova, H. Azarbonyad, & J. Kamps (Eds.), Proceedings of the Workshop on DeTermIt! Evaluating Text Difficulty in a Multilingual Context @ LREC-COLING 2024 (pp. 152–178). ELRA and ICCL. https://aclanthology.org/2024.determit-1.15/ (opent in een nieuw tabblad)De onderzoekers lieten ChatGPT de zes moeilijkste brieven uit een verzameling van 200 Nederlandse overheidsbrieven vereenvoudigen en lieten het resultaat beoordelen door een juridisch en taalkundig expert en in een experiment met 72 lezers, die de herschreven brieven duidelijk beter begrepen. De auteurs waarschuwen dat automatische maten niet genoeg zijn, wat precies de reden is om na het herschrijven zelf te controleren of de juridische inhoud gelijk is gebleven.
- Liu, F., Lu, X., Jin, T., Kang, M., & Zhang, H. (2025). Does ChatGPT simplify texts like expert teachers? Linguistic features of simplified texts. Reading and Writing. Advance online publication. https://doi.org/10.1007/s11145-025-10676-2 (opent in een nieuw tabblad)Teksten die ChatGPT vereenvoudigde, verschilden op veel taalkenmerken (woordenschat, zinsbouw en samenhang) van teksten die ervaren docenten vereenvoudigden, al kwamen ze met gedetailleerde opdrachten dichter bij elkaar. Een B1-versie van AI is dus een eerste opzet die je zelf op taalniveau nakijkt.
In de bronnenclip Bronnen bij hoofdstuk 5 licht Pascal toe waar de lessen van dit hoofdstuk op steunen.