GovGPT Academy

Hoofdstuk 7. Recht en openbaarheid

Les 7.5 Juridische taal begrijpelijk maken

Kennisclip 2:00 GovGPT - Juridisch
Wat je in deze les laat zien

Je maakt een besluit begrijpelijk zonder dat de juridische betekenis verandert.

De video laadt pas als je op afspelen klikt. YouTube draait dan in de privacyvriendelijke modus.

Lees het transcript

Hoi! Fijn dat je er weer bent. Een besluit moet kloppen, maar de inwoner moet het ook kunnen lezen. AI maakt juridische taal snel eenvoudiger, maar kan daarbij de betekenis veranderen. In deze les maak je een besluit begrijpelijk, zonder dat de juridische betekenis verandert.

Onderzoek laat zien dat juridische teksten vooral moeilijk zijn door de schrijfstijl, niet door de begrippen. Ook advocaten begrepen eenvoudige teksten beter, en vonden ze even afdwingbaar. Laat GovGPT daarom de zinnen eenvoudiger maken, maar houd termijnen, bedragen en rechten gelijk. Leg de nieuwe tekst daarna zin voor zin naast het origineel. Jij staat voor wat de inwoner leest. AI helpt, jij beslist.

Laten we het proberen in GovGPT, met GovGPT Juridisch. Ik geef een passage uit een verzonnen besluit van Heidevoort, over een last onder dwangsom, en vraag om taalniveau B1. GovGPT maakt er korte zinnen van, en noemt de juridische begrippen die bleven staan. Dan vraag ik of er juridisch iets is veranderd of weggevallen. GovGPT ziet zelf dat dagtekening is vervangen door de datum van deze brief. En dat verbeuren preciezer is dan betalen, omdat de betaalplicht dan vanzelf ontstaat.

Dit werkte goed, want GovGPT vergeleek eerlijk, en noemde ook zijn eigen kleine verschuivingen. Eén controlepunt. Het woord begunstigingstermijn is weg, en staat ook niet in de lijst van begrippen. De vier weken staan er nog. Check bij elk weggevallen begrip of de betekenis echt gelijk blijft. Noem bij een echt besluit liever ook de einddatum, zoals GovGPT zelf voorstelde.

Nu ben jij aan de beurt. Neem een passage uit een besluit, of het voorbeeld bij de opdracht. Laat GovGPT de tekst eenvoudiger maken, met dezelfde juridische betekenis. Leg de nieuwe tekst daarna zin voor zin naast het origineel, via de opdracht onder deze video. Veel succes, en tot in de volgende les!

Probeer het in GovGPT

  1. Open GovGPT en kies GovGPT - Juridisch. Plak een passage uit een besluit zonder namen, of gebruik het voorbeeld hieronder.

Voorbeeld om te plakken:

Herschrijf naar taalniveau B1, met dezelfde juridische betekenis. Noem de juridische begrippen die blijven staan. Geen tabel. "Het bezwaarschrift is niet-ontvankelijk, aangezien het na afloop van de termijn als bedoeld in artikel 6:7 van de Algemene wet bestuursrecht is ingediend en niet is gebleken van een verschoonbare termijnoverschrijding."

  1. Vraag daarna: "Vergelijk jouw versie met het origineel. Is er juridisch iets veranderd of weggevallen? Houd het kort. Geen tabel."
  2. Leg de nieuwe tekst zin voor zin naast het origineel. Zijn termijnen, bedragen en rechten gelijk gebleven?
  3. Welke begrippen vielen weg? Verandert daardoor de betekenis?

Tip. In de test werd "niet-ontvankelijk" vervangen door "Daarom nemen wij het niet in behandeling". Dat leest makkelijker, maar juridisch is niet-ontvankelijk verklaren iets anders dan een stuk niet in behandeling nemen. Check zulke vervangingen altijd.

Waar doe je deze opdracht?

In GovGPT via je organisatie

Werkt je organisatie met GovGPT? Log in via de link die je van je organisatie hebt gekregen en kies GovGPT - Juridisch. Weet je de link niet, vraag het dan aan je leidinggevende of de servicedesk.

GovGPT voor je organisatie

Nog geen GovGPT? Je organisatie kan GovGPT afnemen, met de privacyafspraken die daarbij horen. Gebruik voor deze opdracht geen gegevens van inwoners buiten die afspraken.

GovGPT voor je organisatie (opent in een nieuw tabblad)

Geen GovGPT?

Dan kun je de opdracht doen in de AI-omgeving die je organisatie heeft toegestaan. We kunnen niet garanderen dat het daar net zo goed werkt als in GovGPT. Je mist bijvoorbeeld de rollen voor overheidswerk en het vaste blok met verificatiestappen onder elk antwoord. Gebruik geen consumententool voor je werk, dat sluit aan bij het overheidsbrede standpunt over generatieve AI.

Checkvragen

1. Waardoor zijn juridische teksten volgens onderzoek vooral moeilijk?
2. Wat vonden advocaten van eenvoudige juridische teksten?
3. GovGPT maakt de zinnen van een besluit eenvoudiger. Wat moet gelijk blijven?
4. GovGPT vervangt 'dagtekening' door 'de datum van deze brief', en 'verbeuren' door 'betalen'. Wat doe je?
5. Het woord begunstigingstermijn is weggevallen, en staat ook niet in de lijst van begrippen die GovGPT noemde. De vier weken staan er nog. Wat leer je daarvan?

Reflectie

Je antwoord blijft alleen in deze browser. Voor je certificaat telt een antwoord van minstens 20 tekens. Zo bewaar je je voortgang.

Bronnen bij deze les

  • Martínez, E., Mollica, F., & Gibson, E. (2022). Poor writing, not specialized concepts, drives processing difficulty in legal language. Cognition, 224, Artikel 105070. https://doi.org/10.1016/j.cognition.2022.105070 (opent in een nieuw tabblad)
    Een corpusanalyse van ongeveer tien miljoen woorden en twee experimenten laten zien dat juridische teksten vooral moeilijk zijn door schrijfkeuzes zoals ingebedde bijzinnen, lijdende vorm en zeldzaam jargon, en niet door de juridische begrippen zelf. Een besluit begrijpelijk maken kan dus zonder de juridische betekenis aan te tasten, en dat is precies wat je in deze les controleert.
  • Martínez, E., Mollica, F., & Gibson, E. (2023). Even lawyers do not like legalese. Proceedings of the National Academy of Sciences, 120(23), Artikel e2302672120. https://doi.org/10.1073/pnas.2302672120 (opent in een nieuw tabblad)
    In twee vooraf geregistreerde experimenten begrepen en onthielden ook advocaten vereenvoudigde juridische teksten beter, en vonden ze die even afdwingbaar als de ingewikkelde versie. Dat geeft juristen bij de gemeente steun om een door AI vereenvoudigde versie serieus te nemen, zolang zij zelf toetsen dat de betekenis gelijk blijft.

In de bronnenclip Bronnen bij hoofdstuk 7 licht Pascal toe waar de lessen van dit hoofdstuk op steunen.

Je voortgang blijft alleen in deze browser.