GovGPT Academy

Hoofdstuk 4. AI en de publieke taak

Les 4.3 Transparant en uitlegbaar

Kennisclip 2:13 GovGPT - Medewerker HEAR Reasoned Responsibility
Wat je in deze les laat zien

Je legt een inwoner in begrijpelijke taal uit hoe AI bij een dienst is gebruikt, met het Algoritmeregister als hulp.

De video laadt pas als je op afspelen klikt. YouTube draait dan in de privacyvriendelijke modus.

Lees het transcript

Hoi! Fijn dat je er weer bent. Gebruikt je gemeente AI bij een dienst, dan mag een inwoner weten hoe dat werkt. Het liefst in gewone woorden, zonder vaktaal. In deze les leg je een inwoner in begrijpelijke taal uit hoe AI bij een dienst is gebruikt, met het Algoritmeregister als hulp.

Grimmelikhuijsen vond in 2023 dat uitleg over hoe een algoritme tot zijn uitkomst komt meer vertrouwen geeft dan alleen openbaarheid. Goede uitleg zegt drie dingen: wat AI doet, wat een mens doet, en waar je met vragen terechtkunt. Het Algoritmeregister helpt. Overheden beschrijven daar hun algoritmes, met doel, gegevens en de rol van de medewerker. Publiceren is afgesproken beleid, geen wettelijke plicht. Niet alles staat er dus in. Bij vragen blijf jij het aanspreekpunt. AI helpt, jij beslist.

Laten we het proberen in GovGPT, met GovGPT Medewerker. Een inwoner van het verzonnen Heidevoort vraagt of een computer over haar melding beslist. Ik vertel wat ons AI-hulpmiddel en de medewerker doen, en vraag een kort antwoord op B1. GovGPT schrijft helder. De computer stuurt de melding door, en een medewerker bekijkt hem altijd en beslist. Dan vraag ik naar het Algoritmeregister. GovGPT zoekt het op, en zegt dat publiceren niet voor alles verplicht is. Ik check het zelf op algoritmes.overheid.nl. Daar staan nu ruim 1.600 algoritmes.

Dit antwoord werkte goed, want het is kort, eerlijk en in gewone woorden. Eén controlepunt. GovGPT schrijft een computer, maar het is AI. Noem het gewoon zo, dan weet de inwoner waar het over gaat. Kijk ook of jouw hulpmiddel echt in het register staat, voor je ernaar verwijst.

Nu ben jij aan de beurt. Kies een dienst waarbij AI meehelpt, of het voorbeeld bij de opdracht. Vraag GovGPT om een uitleg op B1 voor een inwoner. Zoek het hulpmiddel op in het register, en pas de uitleg zelf aan via de opdracht onder deze video. Veel succes, en tot in de volgende les!

Probeer het in GovGPT

  1. Kies een dienst van je organisatie waarbij AI of een algoritme meehelpt. Of gebruik het voorbeeld hieronder (verzonnen).
  2. Open GovGPT en kies GovGPT - Medewerker. Vertel wat AI doet en wat de medewerker doet, en vraag om een kort antwoord op B1.

Voorbeeld om te plakken:

Een inwoner van de verzonnen gemeente Heidevoort vraagt: "Leest een computer mijn bezwaarschrift?" Wij gebruiken AI om binnenkomende bezwaarschriften samen te vatten voor de behandelaar. De behandelaar leest het hele bezwaar en beslist. Leg het de inwoner uit in begrijpelijke taal, op B1, en zeg waar ze meer kan lezen. Houd het kort.

  1. Lees het antwoord. Staat erin wat AI doet, wat een mens doet, en waar de inwoner terechtkan met vragen?
  2. Zoek het hulpmiddel op in het Algoritmeregister (algoritmes.overheid.nl). Staat het er niet in? Verwijs dan niet naar het register, maar naar de eigen pagina of een contactpersoon.
  3. Pas de uitleg zelf aan. Noem AI gewoon AI.

Tip. In de test met het voorbeeld schreef GovGPT een helder B1-antwoord ("De computer beslist dus niet") en verwees het naar een pagina "Privacy en AI" van de gemeente. Zo'n pagina moet dan wel echt bestaan; controleer dat zelf.

Waar doe je deze opdracht?

In GovGPT via je organisatie

Werkt je organisatie met GovGPT? Log in via de link die je van je organisatie hebt gekregen en kies GovGPT - Medewerker. Weet je de link niet, vraag het dan aan je leidinggevende of de servicedesk.

GovGPT voor je organisatie

Nog geen GovGPT? Je organisatie kan GovGPT afnemen, met de privacyafspraken die daarbij horen. Gebruik voor deze opdracht geen gegevens van inwoners buiten die afspraken.

GovGPT voor je organisatie (opent in een nieuw tabblad)

Geen GovGPT?

Dan kun je de opdracht doen in de AI-omgeving die je organisatie heeft toegestaan. We kunnen niet garanderen dat het daar net zo goed werkt als in GovGPT. Je mist bijvoorbeeld de rollen voor overheidswerk en het vaste blok met verificatiestappen onder elk antwoord. Gebruik geen consumententool voor je werk, dat sluit aan bij het overheidsbrede standpunt over generatieve AI.

Checkvragen

1. Wat vond Grimmelikhuijsen in 2023 over uitleg aan burgers?
2. Welke drie dingen zegt goede uitleg aan een inwoner volgens de les?
3. Wat klopt over het Algoritmeregister?
4. GovGPT schrijft in de uitleg 'een computer', maar het hulpmiddel is AI. Wat doe je?
5. Je wilt in je uitleg verwijzen naar het Algoritmeregister. Wat check je eerst?

Reflectie

Je antwoord blijft alleen in deze browser. Voor je certificaat telt een antwoord van minstens 20 tekens. Zo bewaar je je voortgang.

Bronnen bij deze les

  • Grimmelikhuijsen, S. (2023). Explaining why the computer says no: Algorithmic transparency affects the perceived trustworthiness of automated decision-making. Public Administration Review, 83(2), 241–262. https://doi.org/10.1111/puar.13483 (opent in een nieuw tabblad)
    In experimenten met een afgewezen visumaanvraag en een vermoeden van bijstandsfraude vergrootte uitleg over hoe het algoritme tot zijn uitkomst kwam het vertrouwen sterker dan alleen het openbaar maken van het algoritme, en dat gold deels ook voor het vertrouwen in de ambtenaar. Een vermelding in het Algoritmeregister is dus een begin, maar een inwoner heeft vooral een begrijpelijke uitleg nodig.
  • Busuioc, M. (2021). Accountable artificial intelligence: Holding algorithms to account. Public Administration Review, 81(5), 825–836. https://doi.org/10.1111/puar.13293 (opent in een nieuw tabblad)
    Busuioc brengt vanuit de bestuurskunde in kaart welke problemen AI-systemen geven voor publieke verantwoording, zoals ondoorzichtigheid, en hoe die verantwoording te borgen is. Het onderbouwt waarom een overheid moet kunnen uitleggen hoe AI bij een dienst is gebruikt en wie ervoor verantwoordelijk is.

In de bronnenclip Bronnen bij hoofdstuk 4 licht Pascal toe waar de lessen van dit hoofdstuk op steunen.

Je voortgang blijft alleen in deze browser.