Hoofdstuk 6. AI en de samenleving
Les 6.3 Data, privacy en auteursrecht
Je beoordeelt of je gegevens, teksten of beelden van anderen in AI mag gebruiken.
Lees het transcript
Hoi! Fijn dat je er weer bent. Je stopt snel iets in AI: een foto, een tekst, een interview. Maar is dat wel van jou? En mag dat zomaar? In deze les beoordeel je of je gegevens, teksten of beelden van anderen in AI mag gebruiken.
Bij gegevens over mensen gaat het om privacy: een naam, adres of foto zegt iets over iemand. Die deel je alleen als het nodig is, met toestemming voor precies dat gebruik. De Autoriteit Persoonsgegevens meldde datalekken doordat mensen gegevens van patiënten en klanten in een AI-chatbot zetten. Bij teksten en beelden van anderen gaat het om auteursrecht: de maker beslist wat ermee mag. Gratis online betekent niet vrij te gebruiken. Kijk of er een licentie bij staat.
Laten we het proberen in EduGPT, met EduGPT Student. Ik wil drie dingen in AI stoppen: een interview met mijn buurvrouw, een tekening van een illustrator en een krantenartikel. Mijn eerste afweging: de eerste twee mogen, het artikel niet. EduGPT geeft geen oordeel, maar vraagt: gaf je buurvrouw toestemming voor AI? En is gratis online meer dan gratis bekijken? Ik pas het aan: naam en adres eruit, de tekening niet gebruiken, en het artikel alleen kort laten samenvatten. EduGPT noemt het voorzichtiger, maar zegt: een bronvermelding maakt gebruik nog niet automatisch toegestaan.
En wat gaat er vaak mis? We denken: het staat online, dus het mag. Of we vragen toestemming voor een interview, maar niet voor AI. Vraag het per stuk: van wie is het, en wat stop ik er precies in?
Nu ben jij aan de beurt. Kies drie dingen van anderen die je in AI wilt gebruiken. Schrijf per stuk je eigen afweging, en laat EduGPT doorvragen. Pas je afweging aan, via de opdracht onder deze video. Veel succes, en tot in de volgende les!
Probeer het in EduGPT
- Kies drie dingen van anderen die je in AI zou willen gebruiken. Neem een mix van gegevens, teksten en beelden. Bijvoorbeeld een groepsfoto van je klas, het verslag van een klasgenoot of collega, een songtekst, een tekening die je online vond, of gegevens uit je stage of werk.
- Schrijf per stuk je eerste afweging. Mag het, of mag het niet, en waarom?
- Open EduGPT, kies EduGPT - Student en vul de puntjes in. Gebruik geen echte namen of gegevens in je bericht, beschrijf alleen wat voor materiaal het is.
Ik wil drie dingen in AI gebruiken. Mijn eerste afweging ... 1. ... mag, want ... 2. ... mag, want ... 3. ... mag niet, want ... Klopt mijn afweging?
- EduGPT geeft je geen oordeel, maar vragen. Let vooral op deze punten.
- Privacy. Gaat het over een persoon? Is het echt nodig, en gaf die persoon toestemming voor precies dit gebruik, dus ook voor AI?
- Auteursrecht. Wie is de maker? Staat er een licentie bij? Gratis online betekent niet vrij te gebruiken.
- Hoeveelheid. Wat stop je er precies in? Een paar regels of het hele stuk?
- Pas je afweging aan en stuur hem terug.
Nieuwe afweging ... Klopt dit nu?
- Schrijf per stuk één zin. Van wie is het, wie geeft toestemming, waarvoor precies, en wat stop je erin?
- Kijk ook naar de AI-regels van je school, opleiding of werk. Die kunnen strenger zijn.
Tip. Een bronvermelding is goed, maar maakt gebruik niet automatisch toegestaan. Ben je leerkracht of docent, doe de opdracht dan met materiaal uit je eigen werk, zoals werk van leerlingen, foto's van een schoolreis of een stuk uit een methode. Gebruik daarbij geen echte gegevens van leerlingen.
Jouw gegevens bij EduGPT. EduGPT gebruikt je gegevens niet om AI-modellen te trainen, ze blijven binnen Europa, en niemand kijkt zomaar mee. Toch blijft het belangrijk. Ga zuinig om met persoonlijke en gevoelige gegevens.
Waar doe je deze opdracht?
Via je school of opleiding
Heb je EduGPT via je school of opleiding? Log in via de link die je daar hebt gekregen en kies EduGPT - Student.
EduGPT voor je school
Wil je EduGPT met je team of je studenten gebruiken? Dan regelt je school het, met de privacyafspraken die daarbij horen. Gebruik voor je voorbereiding geen gegevens van studenten buiten die afspraken.
Geen toegang tot EduGPT?
Dan kun je de opdracht ook in je eigen AI-tool doen. We kunnen niet garanderen dat het daar net zo goed werkt als in EduGPT. Je mist bijvoorbeeld de Kritisch Denken Engine, die eerst vragen terugstelt in plaats van meteen het antwoord te geven.
Checkvragen
De checkvragen bij deze les volgen nog.
Reflectie
Je antwoord blijft op dit scherm en wordt nergens opgeslagen.
Bronnen bij deze les
- Quintais, J. P. (2025). Generative AI, copyright and the AI Act. Computer Law & Security Review, 56, Artikel 106107. https://doi.org/10.1016/j.clsr.2025.106107 (opent in een nieuw tabblad)Deze UvA-jurist bespreekt hoe de AI-verordening en het Europese auteursrecht samenhangen bij het trainen van AI, waaronder het recht van makers om bezwaar te maken (opt-out) tegen het gebruik van hun werk, en concludeert dat vooral een eerlijke vergoeding voor makers nog niet goed geregeld is. Dat geeft de les het Europese kader om te beoordelen of je werk van anderen in AI mag gebruiken.
- Autoriteit Persoonsgegevens. (2024, 6 augustus). Let op: gebruik AI-chatbot kan leiden tot datalekken. https://www.autoriteitpersoonsgegevens.nl/actueel/let-op-gebruik-ai-chatbot-kan-leiden-tot-datalekken (opent in een nieuw tabblad)De AP meldt datalekken doordat medewerkers persoonsgegevens van bijvoorbeeld patiënten en klanten in een AI-chatbot invoerden, en wijst erop dat de meeste aanbieders alles opslaan wat je invoert. Dat maakt concreet waarom je gegevens van anderen niet zomaar in AI mag zetten.
In de bronnenclip Bronnen bij hoofdstuk 6 licht Pascal toe waar de lessen van dit hoofdstuk op steunen.