Hoofdstuk 6. AI en de samenleving
Les 6.5 Een onderbouwd oordeel
Je beoordeelt een AI-toepassing op betrouwbaarheid, privacy, eerlijkheid en impact, en neemt een besluit.
Lees het transcript
Hoi! Fijn dat je er weer bent. Een nieuwe AI-toepassing klinkt vaak handig, snel en slim. Maar is hij ook betrouwbaar, veilig en eerlijk? In deze les beoordeel je een AI-toepassing op betrouwbaarheid, privacy, eerlijkheid en impact, en neem je een besluit.
Betrouwbaar: maakt de toepassing fouten, en hoe is dat getest? Privacy: welke gegevens gaan erin, waar blijven ze, en wordt ermee getraind? Eerlijk: worden sommige groepen benadeeld? En impact: wie wint er tijd, en wat gaat er verloren? De Europese AI-verordening rekent AI die in het onderwijs beoordeelt tot hoog risico, met eisen zoals menselijk toezicht. Daarna neem je een besluit: ja, nee, of ja onder voorwaarden.
Laten we het proberen in EduGPT, met EduGPT Student. Stel: mijn opleiding wil een AI-tool die essays automatisch een cijfer geeft. Die tool is verzonnen. Mijn eerste oordeel: AI is objectief, er staan geen namen in, en iedereen wordt hetzelfde beoordeeld. Besluit: invoeren. EduGPT noemt dat onbewezen aannames, en vraagt: wat als iedereen volgens dezelfde foute maatstaf wordt beoordeeld? Mijn nieuwe oordeel: eerst een proef, checken of studenten met Nederlands als tweede taal lager scoren, en de docent bepaalt het cijfer. EduGPT noemt het sterker, en vraagt: wanneer klopt de proef, en wie controleert de privacy?
En wat gaat er vaak mis? We oordelen op wat de aanbieder belooft, zonder bewijs. Of we kijken alleen naar tijdwinst, en vergeten wie er nadeel van heeft. Een goed oordeel noemt ook wat je nog niet weet.
Nu ben jij aan de beurt. Kies een AI-toepassing, op school, in je opleiding of op je werk. Beoordeel hem op de vier punten, en neem een besluit. Laat EduGPT je oordeel bevragen, via de opdracht onder deze video. Veel succes, en tot in de volgende les!
Probeer het in EduGPT
- Kies een AI-toepassing die je kent of die je school, opleiding of werk wil gaan gebruiken. Denk aan een app die huiswerk nakijkt, een tool die sollicitaties beoordeelt of een chatbot voor vragen van klanten. Een verzonnen toepassing mag ook. Noem geen namen van mensen.
- Schrijf eerst zelf je oordeel op vier punten, met per punt één of twee zinnen.
- Betrouwbaar. Maakt de toepassing fouten, en hoe is dat getest?
- Privacy. Welke gegevens gaan erin, waar blijven ze, en wordt ermee getraind?
- Eerlijk. Worden sommige groepen benadeeld?
- Impact. Wie wint er tijd of geld, en wat gaat er verloren?
- Neem een besluit. Ja, nee, of ja onder voorwaarden.
- Open EduGPT, kies EduGPT - Student en vul de puntjes in.
De AI-toepassing die ik beoordeel ... Mijn oordeel. Betrouwbaarheid ... Privacy ... Eerlijkheid ... Impact ... Mijn besluit ... Klopt mijn oordeel?
- EduGPT geeft je vooral vragen terug. Let op waar het een claim van de aanbieder noemt zonder bewijs, of een groep die je vergat. Pas je oordeel aan en stuur het opnieuw, met dezelfde vraag aan het eind.
- Schrijf tot slot je besluit in drie zinnen. Wat weet je nog niet, en wat zou je eerst willen uitzoeken?
Tip. Vraag je EduGPT om de toepassing voor jou te beoordelen zonder eigen oordeel, dan krijg je eerst een sjabloon ("Noem 1 aanname en 1 vraag"). Begin dus met je eigen oordeel. Gaat de toepassing over beoordelen in het onderwijs, kijk dan ook naar de Europese AI-verordening, die zulke AI tot hoog risico rekent. Ben je leerkracht of docent, beoordeel dan een AI-toepassing die op jouw school of opleiding wordt gebruikt of besproken, en bespreek je oordeel met een collega.
Waar doe je deze opdracht?
Via je school of opleiding
Heb je EduGPT via je school of opleiding? Log in via de link die je daar hebt gekregen en kies EduGPT - Student.
Zelf EduGPT gebruiken
Heeft je opleiding geen EduGPT? Binnenkort kun je kosteloos proberen. Wil je nu al verder, dan kan dat met een individueel abonnement.
Geen toegang tot EduGPT?
Dan kun je de opdracht ook in je eigen AI-tool doen. We kunnen niet garanderen dat het daar net zo goed werkt als in EduGPT. Je mist bijvoorbeeld de Kritisch Denken Engine, die eerst vragen terugstelt in plaats van meteen het antwoord te geven.
Checkvragen
De checkvragen bij deze les volgen nog.
Reflectie
Je antwoord blijft op dit scherm en wordt nergens opgeslagen.
Bronnen bij deze les
- Europees Parlement & Raad van de Europese Unie. (2024). Verordening (EU) 2024/1689 tot vaststelling van geharmoniseerde regels betreffende artificiële intelligentie (verordening artificiële intelligentie). Publicatieblad van de Europese Unie, L, 12 juli 2024. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1689/oj (opent in een nieuw tabblad)De AI-verordening deelt AI-toepassingen in naar risico en stelt eisen aan onder meer transparantie, menselijk toezicht en datakwaliteit, met onderwijs als een van de hoog-risicodomeinen. Dat geeft studenten een officieel kader voor hun eigen oordeel; let op dat de verordening in 2026 is gewijzigd door Verordening (EU) 2026/1744 (digitale omnibus), die onder meer de ingangsdatum voor hoog-risicosystemen verschuift.
- Miao, F., & Shiohira, K. (2024). AI competency framework for students. UNESCO. https://doi.org/10.54675/JKJB9835 (opent in een nieuw tabblad)Het UNESCO-raamwerk beschrijft twaalf AI-competenties voor leerlingen in vier dimensies, waaronder een mensgerichte houding en ethiek van AI, op de niveaus begrijpen, toepassen en creëren. Het ondersteunt deze les omdat kritisch en ethisch oordelen over AI-toepassingen er expliciet als competentie in staat.
In de bronnenclip Bronnen bij hoofdstuk 6 licht Pascal toe waar de lessen van dit hoofdstuk op steunen.