Les 6.1 Wie wint en wie verliest

Hoi! Fijn dat je er weer bent. Een nieuwe AI-toepassing klinkt vaak als goed nieuws voor iedereen. Maar wat voor de één handig is, kan een ander juist schaden. In deze les beschrijf je voor één AI-toepassing de gevolgen voor verschillende groepen mensen.

Kies één toepassing, bijvoorbeeld automatische vertaling, AI die sollicitaties selecteert, of AI die toetsen nakijkt. Zoek dan de groepen: wie gebruikt het, wie werkt ermee, en over wie gaat het? Kijk per groep naar meer dan geld of werk: ook naar kwaliteit, privacy en toegang. Onderzoek bij een klantenservice liet zien: een AI-assistent hielp vooral beginners, ervaren medewerkers werden nauwelijks sneller. Er is zelden één goed antwoord. Jij weegt af, met argumenten.

Laten we het proberen in EduGPT, met EduGPT Student. Ik kies automatische vertaling. Mijn eerste idee: nieuwkomers winnen, en tolken verliezen werk. EduGPT geeft geen lijstje, maar vraagt: kijk je alleen naar werk, of ook naar kwaliteit, privacy en toegang? Ik noem vier groepen. EduGPT vraagt door: wie loopt risico als een vertaling in de zorg of bij de politie fout is? Dan weeg ik zelf af: voor een oudergesprek is de app prima, bij een diagnose kies ik een tolk. EduGPT noemt mijn criteria relevant, maar vraagt: waarom is een oudergesprek laag-risico genoeg?

En wat gaat er vaak mis? We denken alleen aan de gebruikers, en vergeten de mensen over wie het gaat. Of we noemen een groep winnaar of verliezer, zonder reden. Noem dus per groep wat ze winnen of verliezen, en waarom.

Nu ben jij aan de beurt. Kies één AI-toepassing die je kent. Laat EduGPT je helpen groepen te vinden, maar weeg zelf af. Schrijf per groep wat ze winnen of verliezen, via de opdracht onder deze video. Veel succes, en tot in de volgende les!

Probeer het in EduGPT

Kies één AI-toepassing die je kent. Bijvoorbeeld automatische vertaling, AI die sollicitaties of cv's selecteert, AI die toetsen of verslagen nakijkt, gezichtsherkenning, of de aanbevelingen in een app die je zelf gebruikt.
Schrijf zelf op wie er volgens jou wint en wie er verliest. Eén groep per kant is genoeg om te beginnen.
Open EduGPT, kies EduGPT - Student en vul de puntjes in.

Ik onderzoek één AI-toepassing ... Mijn eerste idee ... wint, en ... verliest. Help me meer groepen te bedenken die winnen of verliezen. De afweging maak ik zelf.

EduGPT geeft je vooral vragen, geen kant-en-klare lijst. Gebruik die vragen om groepen te zoeken. Denk aan drie soorten.
- Wie gebruikt het, bijvoorbeeld leerlingen, studenten, klanten of patiënten?
- Wie werkt ermee of verliest er werk door, bijvoorbeeld docenten, tolken of recruiters?
- Over wie gaat het, bijvoorbeeld de mensen van wie gegevens worden verwerkt of over wie een besluit wordt genomen?
Kijk per groep naar meer dan geld of werk. Kijk ook naar kwaliteit, privacy en toegang.
Schrijf per groep in één zin wat ze winnen of verliezen, en waarom. Sluit af met je eigen afweging. Wanneer vind jij de toepassing wel en wanneer niet geschikt? Stuur het terug.

Winnen ... want ... Verliezen ... want ... Mijn afweging ... Is mijn afweging goed onderbouwd, en welke groep mis ik nog?

Doe minstens twee rondes. Neem een groep die EduGPT noemt niet zomaar over, maar bedenk zelf of die groep echt wint of verliest.

Tip. Er is zelden één goed antwoord. Je mag een kant kiezen, als je het onderbouwt. Ben je leerkracht of docent, doe de opdracht dan met een toepassing uit je eigen werk, zoals AI-nakijken of een leerlingvolgsysteem.

Waar doe je deze opdracht?

Via je school of opleiding

Heb je EduGPT via je school of opleiding? Log in via de link die je daar hebt gekregen en kies EduGPT - Student.

EduGPT voor je school

Wil je EduGPT met je team of je leerlingen gebruiken? Dan regelt je school het, met de privacyafspraken die daarbij horen. Gebruik voor je voorbereiding geen gegevens van leerlingen buiten die afspraken.

EduGPT voor je school Kosteloos proberen komt binnenkort

Geen toegang tot EduGPT?

Dan kun je de opdracht ook in je eigen AI-tool doen. We kunnen niet garanderen dat het daar net zo goed werkt als in EduGPT. Je mist bijvoorbeeld de Kritisch Denken Engine, die eerst vragen terugstelt in plaats van meteen het antwoord te geven.

Bronnen bij deze les

Brynjolfsson, E., Li, D., & Raymond, L. (2025). Generative AI at work. The Quarterly Journal of Economics, 140(2), 889–942. https://doi.org/10.1093/qje/qjae044

Bij ruim 5.000 klantenservicemedewerkers verhoogde een AI-assistent de productiviteit gemiddeld met 15 procent, waarbij minder ervaren medewerkers het meest vooruitgingen en de meest ervaren medewerkers nauwelijks sneller werden en iets aan kwaliteit inleverden. Dat laat in één toepassing zien dat de gevolgen per groep mensen verschillen, precies wat deze les vraagt.

Eloundou, T., Manning, S., Mishkin, P., & Rock, D. (2024). GPTs are GPTs: Labor market impact potential of LLMs. Science, 384(6702), 1306–1308. https://doi.org/10.1126/science.adj0998

De auteurs schatten dat bij ongeveer 1,8 procent van de banen meer dan de helft van de taken door taalmodellen geraakt kan worden, en dat dit oploopt tot ruim 46 procent als je aanvullende software meerekent. Het geeft de les een breder beeld van welke beroepen geraakt worden, met de kanttekening dat het om een schatting van mogelijke impact gaat en niet om gemeten banenverlies.

In de bronnenclip Bronnen bij hoofdstuk 6 licht Pascal toe waar de lessen van dit hoofdstuk op steunen.